क्रिकेटले जोडेको नेपाली मन

जिन्दावाद, मूर्दावाद, भोट यसलाई र उसलाई अनि बन्द र हड्तालबीच बिते नेपालमा गएका करिब २/३ महिना । निर्वाचन सम्पन्न भएपछि परिणाम मान्ने, नमान्ने, पक्ष, विपक्ष, धाधली एवं षड्यन्त्र आदि इत्यादि नकरात्मक कुराहरूले अर्को संशय उत्पन्न हुदै गर्दा एकाएक मेची महाकालीलाई एक गराउदै नेपालभरी र विश्वमा छरिएर रहेका नेपाली मनहरूलाई एक पटक फेरी लपक्कै जोडीदियो क्रिकेटले । 
चन्द्र र सूर्य झण्डा बोकेर गतमहिना स्वतःस्र्फूत सडकमा निस्केका नेपालीहरूबीच त्यति बेला न यो पार्टी थियो न उ पार्टी, न त थियो मधेसी र पहाडी, न जातजाति न धर्मको नै कुरा । थियो केवल एउटै मन नेपाली । २७ नोभेम्वर नेपाली खेल इतिहास मै एक स्वर्णिम दिन रह्यो । आबुधावीको क्रिकेट मैदानमा हङक∙सग भएका अति प्रतिस्प्रधात्मक खेलमा नेपालले १४४ रनको लक्ष्य प्राप्त गरी टि-ट्वान्टी विश्व कपमा आ नो ढोका खोल्न सफल भयो । यो नै नेपाली क्रिकेट टोलीलाई आजसम्म मिलेको सवैभन्दा ठूलो सफलता हो । विश्वभर जहा रहेर होस् टेलिभिजनको पर्दामा आखा अधैर्यताका साथ अढ्याई राखेको कुनै पनि नेपालीको मुटु समान गतिले धड्किएन होला त्यतिबेला जतिबेला खेल बराबरी थियो र बाकी थियो मात्र एक बलि∙ । जसै अन्तिम बल विपक्षीवाट प्रहार भयो विश्वभरका नेपालीको मष्तिष्कमा सन्नाटा थियो । जब विपक्षीको बललाई शरद भेषाकरको व्याट्ले छोयो शरद मात्र होइन, विश्वभरका नेपालीहरू भावशून्य बने । क्षण भरमै आखा टिल्पिलाए, क्षण मै नेपाली मन आकाश छुनेगरी उफ्रिए । खुशी घर र टिभीको पर्दामा मात्र सीमित रहन सकेन चन्द्र, सूर्य, झण्डा बोकेर सडकमा ओर्लियो, सोसियल मिडियाका भित्ताभरी पोखियो । इतिहासमै पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता हेर्दै गर्दा नेपालीले आ नै राष्ट्रिय टिमको समर्थन गर्दै खेल हेर्न पाउने भए । 
यसै सग सगरमाथा, गौतमबुद्ध, भृकुटी र सीता जन्मिएको हाम्रो देश नेपालको पहिचानमा विश्व सामु सगर्वका साथ अर्को एउटा पहिचान थपिएको छ, त्यो हो क्रिकेट । यहा सम्मको यात्रा तय गर्न त्यति सहज भएन नेपाली टिमलाई । राजनीतिक अस्थिरता, कमजोर व्यवस्थापन, कमजोर घरेलु संरचना, क्रिकेटमा लिग र व्यवसायीकरणको कमिबीच नेपाली क्रिकेट टोलीले प्राप्त गरेको सफलताको जति प्रशंसा गरेपनि कमी नै हुनेछ । टि-ट्वान्टी विश्वकपमा छनौट भइसकेका र एक दिवसीय विश्वकप छनोट प्रतियोगिता खेल्ने तयारीमा रहेको नेपाली क्रिकेट टिमलाई व्यवसायिक बनाउदै खेलाडीको मनोबल बढाउन नेपाल सरकार र खेलसग सम्बन्ध राख्ने सबै निकायले अब कुनै पनि कसुर बाकी राख्नु हुदैन । नत्रभने अहिलेसम्मको खेलाडीले गरेको अथक प्रयास अडिग नरहन सक्छ किनकी साच्चैको खेल त अब शुरु हुदैछ । अबको नेपाली टिमको आमने सामने त्यस्ता टिमसग हुदैछन् जुन भौतिक र मानसिक दुवै किसिमले मजवुत छन् । त्यति बेला हाम्रा खेलाडीहरूलाई दाल, भात र घरकै झिनामसिना समस्या कसरी टार्ने भन्ने दुविधामा छाड्ने हो भने गएको महिना हामीले मनाएको खुसी र उत्साहको कुनै माने रहदैन । अर्कोतिर पर्यटन विकासका लागि नेपाललाई चिनाउन नेपालको चन्द्र, सूर्य अंकित झण्डा विश्वका प्रत्येक टिभि च्यानलसम्म पुराउने पर्यटनदूत सरह पनि हुनेछन हाम्रा खेलाडीहरू । 
त्यसैगरी नेपाललाई मुटुमा लिएर दुवै गोलाद्र्ध भरि छरिएका एनआरएनहरूले पनि देशको लागि गर्न खोजेका विविध प्रोजेक्ट वा योजनाहरूमध्ये क्रिकेटको विकासका लागि केहि गर्न शुरुवात गरे त्यो क्रिकेटको पूर्बाधार निर्माणमा ठुलो सहयोगी हुनेछ । नेपाल सरकारलाई संरचनाको आधार पनि हुनेछ । कामना गरौ, सबै क्षेत्रको प्रतिबद्धता खोजौ की लामो र अथक प्रयास पछाडि यहा सम्म आइपुगेको हाम्रो क्रिकेट टिमको मनोवल कहिल्यै केही कुरामा नगिरोस चन्द्र र सुर्य झण्डा बोकेर मेची महाकालीका प्रत्येक नेपालीहरूको मन यसरी नै जोडियोस् धैरै पारस खडकाहरू जन्मिउन, धेरै शरद, ज्ञानेन्द्र र विनोदहरू जन्मिरहुन शुभकामना .... शुभकामना ....शुभकामना .....
अन्त्यमा नव वर्ष २०१४ हामी सवैको लागि शुभ रहोस् !

Read More

नेपाली क्रिकेटको इतिहास

काठमाडौं(नेपाली खेलकुदमा सबैभन्दा पुरानो खेलमध्ये क्रिकेट हो। १९७० को दशकमा बेलायत भ्रमण तथा भारतबाट पढेर फर्किने तत्कालीन राणा शासकहरूले क्रिकेट नेपाल भित्र्याएको मानिन्छ।

तर, आफ्नै मनोरञ्जनका लागि भित्र्याएको खेल जनस्तरमा ल्याएनन्। देशव्यापी रूपमा क्रिकेट विकास र विस्तार गर्ने उद्देश्यमा २००४ सालमा नेपाल क्रिकेट संघको स्थापना भए पनि २००७ सालमा राणा शासन नफ्याँकिएसम्म क्रिकेट राणा परिवार, उनीहरूका आफन्त र मित्रहरूमा सीमित थियो। राणाका दरबार र टुँडिखेल क्रिकेट खेलिने मैदान थिए।

राणाकालमै स्थापित संघले २०१८ सालमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्मा राष्ट्रिय संघको रूपमा दर्ता पायो। नेपाली क्रिकेटको औपचारिक विकासमा यसलाई ठूलो उपलब्धि मानिन्छ। तथापि, ०४० को दशक अघिसम्म नेपालमा क्रिकेट लोकप्रिय भइसकेको थिएन। २०४४ सालमा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् ९आइसिसी० को एफिलिएट सदस्य भएको नेपाल त्यसको दुई वर्षपछि एसियाली क्रिकेट परिषद् ९एसिसी० को सदस्य बनेको थियो। २०५२ सालमा आइसिसीको एसोसिएट सदस्य बनेपछि नेपाली क्रिकेटले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न थालेको हो।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धासँगै नेपालमा क्रिकेट लोकप्रियता बढ्न थालेको थियो। ०४० कै दशकमा काठमाडौंबाहिर पनि क्रिकेट मैदानहरू बनाउने क्रम सुरु भए। जसमा खासगरी कलैया, वीरगन्ज, जनकपुर, नेपालगन्ज, भैरहवा लगायत तराईका सहरहरूमा क्रिकेट खेल्न थालिएको इतिहास छ। त्यही बेला नेपाल क्रिकेट संघअन्तर्गत क्षेत्रीय र जिल्ला संघहरू स्थापना हुन थालेपछि स्कुलस्तरमा पनि क्रिकेट लोकप्रिय हुन थाल्यो। जसले क्रिकेटप्रतिको मोह देशव्यापी फैलाउन महत्तोपूर्ण भूमिका खेल्यो।

सीमित स्रोतसाधन बाबजुद नेपालमा क्रिकेट गतिविधि विस्तारै मौलाउने क्रममा २०४४ सालबाट सुरु भएको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धले देशभित्र यो खेल विस्तारमा थप योगदान गर्यो। पहिलोपल्ट २०५२ सालमा मलेसियाको क्वालालम्पुरमा सम्पन्न एसिसी ट्रफीमा नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता जनायो। ब्रुनाई र जापानलाई हराए पनि नेपाल पहिलो चरणबाटै बाहिरियो। समूहका ६ टोलीमा नेपाल चौथो भएको थियो।

२०५५ सालमा नेपालले पहिलोपल्ट अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता आयोजनाको अवसर पायो। त्यो वर्ष एसिसी ट्रफी आयोजना गर्दा नेपालले भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा फड्को मार्यो। कीर्तिपुर र पुल्चोकको क्रिकेट मैदान त्यहीबेला बनाइएको हो। प्रतियोगितामा नेपाली टोलीले एउटै खेल जित्न नसके पनि दुई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका मैदान बन्नु नेपाली क्रिकेटको ठूलो उपलब्धि थियो।

नयाँ सहस्राब्दीको सुरुआत नेपाली क्रिकेटका लागि सुखद रह्यो। युवा विकास परियोजनामा ध्यान दिनुको फल पाउनेक्रममा सन् २००० मा नेपाली युवा टोली यु�१९ विश्वकपमा आठौं भयो। सिनियर टोलीले पनि आइसिसी ट्रफीको सेमिफाइनल पुगेर सुखद भविष्य संकेत गर्यो। शारजहाँमा हङकङसँग पराजित हुँदा नेपालको फाइनल यात्रा सम्भव भएन। लगत्तै अर्को वर्ष यही प्रतियोगिताको अर्को संस्करणमा ओन्टारियोमा नेपालले जर्मनी र गिब्राल्टारलाई हराएर आफूलाई प्रमाणित गर्यो। तर, टोली प्रतियोगिताको उपविजेता भएको नामिबियासँग पराजित हुँदा समूह चरण पार गर्न भने सफल भएन।

सन् २००२ मा सिंगापुरमा सम्पन्न एसिसी ट्रफीमा नेपाल उपविजेता भयो। उपाधि युएईले जित्यो। लगत्तैको वर्ष इमर्जिङ नेसन्स कप आयोजना गर्दा भुटान र माल्दिभ्सलाई सहजै हराएको नेपालले उपाधिमै कब्जा जमायो। २००४ मा नेपालले पहिलोपल्ट आइसिसी इन्टरकन्टिनेन्टल कपका नाममा प्रथम श्रेणीको क्रिकेट खेल्यो। नेपालले त्यो बेला मलेसिया र युएईसँग खेलेको थियो। मलेसियालाई हराए पनि युएईसँग बराबरीमा सीमित हुँदा नेपाल सेमिफाइनल पुग्नबाट भने वञ्चित भयो। २००४ मा एसिसी फास्ट ट्र्याक नेसन्स प्रतियोगितामा तेस्रो भएर २००५ को एसिसी ट्रफीलाई छानियो। जहाँ नेपाल पाँचौं भएर आइसिसी ट्रफी खेल्न योग्य भयो। उक्त प्रतियोगितामा कतारलाई प्लेअफमा हराएर नेपालले तेस्रो स्थान पाएको थियो। तेस्रो स्थानमा सीमित भएपछि नेपाल आयरल्यान्डमा हुने आइसिसी ट्रफीमा छनोट भएन। त्यही वर्ष आइसिसी इन्टरकन्टिनेन्टल कपमा युएईलाई हराएपछि हङकङसँग बराबरी गरेको नेपाल एसिसी फास्ट ट्रयाक नेसन्स प्रतियोगितामा उपविजेता भयो।

त्यसयता लगातार अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा मिश्रित सफलता हासिल गर्दै अघि बढेको नेपाली टोलीले २००८ मा विश्व क्रिकेट लिग डिभिजन फाइभ खेल्न जर्सीको भ्रमण गर्‍यो । समूह ुएु को शीर्ष टोली बनेर सेमिफाइनल पुगेको नेपाल अन्तिम चारमा अफगानिस्तानसँग पराजित भयो भने अमेरिकालाई प्लेअफमा हराउँदै तेस्रो स्थान हासिल गर्न सफल भयो । प्रतियोगिताबाट दुई टोलीमात्र डिभिजन फोरलाई छानिनेमा नेपाल तेस्रो भएपछि टोलीको विश्वकप २०११ खेल्ने आशा ढिलो सर्यो।

सन् २०१० को फेब्रुअरीमा काठमाडौंमा सम्पन्न डिभिजन फाइभ नेपालले जित्यो। अमेरिकालाई फाइनलमा हराएर जितेको त्यो नेपालको पहिलो उपाधि थियो । त्यही वर्ष भएको डिभिजन फोरमा नेपाल तेस्रो हुँदै रेलिगेसनबाट जोगियो । २०१२ मा डिभिजन फोर जितेर डिभिजन थ्रीमा उक्लिएको नेपाल २०१३ को मार्चमा सम्पन्न डिभिजन थ्री मा पनि विजेता बन्दै डिभिजन टु मा उक्लियो।

सन् २०१२ मै शारजहाँ क्रिकेट रंगशालामा नेपाल र युएईले एसिसी ट्रफी एलिटको उपाधि बाँडे । नेपाली क्रिकेटको यो त्यतिबेला सम्मको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि थियो। जसले नेपाल र युएई सँगै तेस्रो भएको अफगानिस्तान, बंगलादेश, भारत, पाकिस्तान र श्रीलंकाजस्ता टेस्ट खेल्ने देशसम्मिलित एसिसी इमर्जिङ नेसन्स प्रतियोगितालाई छानिए।

२०१३ को सुरुआतमा काठमाडौंमा सम्पन्न एसिसी ट्वान्टी�२० कपमा फाइनल पुगेर युएईमा जारी विश्व ट्वान्टी�२० कप छनोटलाई छानिएको नेपाली टोलीले बुधबार हङकङलाई हराएर पहिलोपल्ट विश्वकप खेल्ने अवसर जुराएको छ। साथमा डिभिजन टुमा छनोट भएको टोलीले आगामी जनवरीमा न्युजिल्यान्डमा एकदिवसीय विश्वकपको अन्तिम चरणको छनोट खेल्नेछ।

श्रोत: नागरिक दैनिक

Read More

क्रिकेट भर्सेज फुटवल

क्रिकेट भर्सेज फुटवल

विनोद लामिछाने
नेपालमा आजको मितिमा चलेको दुई खेल–क्रिकेट र फुटवल नै हो । क्रिकेटको कुरा गर्नुपर्दा नेपालले अन्तर्राष्ट्रिख खेल खेल्न थालेको त्यति धेरै लामो वितेको छैन । तर फुटवलको इतिहाँस भने धेरै पुरानो भै सकेको छ । सन १९९६ देखि नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेल्न शुरु गरेको हो । झण्डै १५ वर्षमा नेपालले क्रिकेटमा एक पछि अर्को सफलता हाँसिल गर्दै गएको छ । गत वर्ष मात्रै नेपालले ठूला दुई प्रतियोगितामा सफलता प्राप्त गरेको थियो । नेपाल डिभिजन फोरबाट थ्री मा उक्लियो भने एसीसी एलिट कपमा पनि संयुक्त विजेता बनेको थियो । नेपालले क्रिकेटमा राम्रो सफलता हाता पार्न थालेपछि यतिबेला आम खेलप्रेमिहरुको नशा नशामा क्रिकेट सञ्चार हुन थालेको छ । चर्चा जताततै क्रिकेटकै चलिरहेको छ । यहाँ सम्म पनि नेपालले डिभिजन टु जितेपछि अधिकांसले फेसबुकको वालमा ‘फुटवलमा गरिएको लगानी अव क्रिकेटमा गर्नुपर्छ’ समेत लेख्न भ्याएका थिए ।
यतिबेला नेपालले एक दिवशिय र टी–ट्वान्टी दुईवटा क्रिकेटको स्वरुपमा विश्वकपको ढोका ढक्ढक्याएको छ । एक महिना अगाडी मात्रै नेपाल एसीसी टी–ट्वान्टीको उप–विजेता बन्दै टी–ट्वान्टीको विश्वकप छनौट खेल्न पाउने पक्का गरेको थियो । छोटो समयमै ठूला ठूला उपाधी भित्र्याएपछि क्रिकेट फ्यान र क्रेज बढ्नु पनि स्वभाविकै हो ।  विश्वकपकै कुरा गर्दा फुटवल तर्फ फर्किएर हेर्ने हो भने नेपालले विश्वकप खेल्ला भनेर कसैले चिताउन पनि सक्दैनन् । जुन सम्भावना क्रिकेटमा देखिसकिएको छ । बर्मुडामा सम्पन्न डिभिजन टु मा नेपालले पाएको सफलता नेपाली क्रिकेट इतिहाँसकै सबैभन्दा ठूलो सफलता हो ।
नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टिम श्रीलंकालि प्रशिक्षक पुबुद दासानाइकेले सम्हालेपछि नेपालले कुनैपनि खेलमा खालि हात फर्किनु परेको छैन । यसअघि पनि श्रीलंकालि प्रशिक्षक रोय लुक डायसले पनि नेपाललाई एक पछि अर्को सफलताको सिंडी चढाएका थिए । अर्का नेपाली प्रशिक्षक जगत टमाटा पनि क्रिकेटले पाएको सफलताको भागेदार हुन् । पटक पटक उनले नेपालको प्रमुख प्रशिक्षकको भुमिका निर्वाह गरेर नेपाललाई सफलता दिलाउँदै आएका छन् । सफलताको पछाडी कप्तान पारस खड्काको भुमिंकालाई पनि कम आँक्न मिल्दैन ।
यतिबेला चौतर्फि रुपमा नेपाली क्रिकेटरहरुले वाहवाहि पाएका छन् । जताततै सम्मानको लहरनै चलेको छ । नेपाल सरकार, राष्ट्रिय खेलुकद परिषद, तथा अन्य राजनीति पार्टीहरुले पनि खेलाडीहरुको सम्मानमा कार्यक्रमहरु गरिसकेका छन् । राखेपले डिभिजन थ्री लिग विजेता नेपाली क्रिकेटरहरुलाई जनही ३ लाख ५० हजार रुपैयाँ दिने भनि घोषणा पनि गरेको छ । नेपालमा क्रिकेट र फुटवलको व्यवसायिकता हेर्दा भने क्रिकेटको तुलनामा फुटवल भन्दा धेरै माथि छ । नेपाली क्रिकेटरहरुले त्यति ठूलो उपाधी जित्दा मात्रै साढे तीन लाखमा चित्त बुझाउनु प¥यो । भर्खर मात्रै फुटवलर सागर थापाले अपार्टमेण्ट पाइसकेका छन । क्रिकेट कप्तान पारस खड्काले मोटरसाइकल पुरस्कार पाउँदा फुटवलर सन्दिप राईले यसै वर्ष कार चढे । ए डिभिजन लिगमा फुटवलरहरुको मोलमोलाई भै रहेको छ । राम्रा भनेर चिनिएका फुटवल खेलाडीहरुको मुल्य ५० देखि ६० हजार रुपैयाँ सम्म पुगिसकेको छ । क्लवहरु राम्रा खेलाडीहरु आफ्नों क्लवमा भित्र्याउने होडमा छन् । नेपाली युवाहरु रोजगारका लागि विदेश पलायन भै रहेका बेला फुटवलले थुप्रै युवाहरुलाई स्वदेशमै बस्ने वातावरण बनाएको छ भने केहि विदेशी खेलाडीहरु समेत फुटवल खेलमा रोजगार खोज्दै नेपाल छिरेका छन् ।
नेपाली फुटवल केन्द्रदेखि जिल्ला जिल्लामा बलियो छ । एन्फाका ६० भन्दा वढि जिल्लाहरुमा महिनैपिच्छे फुटवलक गतिविधीहरु सञ्चालन भै रहन्छन् । तर क्रिकेट जिल्ला जिल्लामा गठन हुन सकेको छैन । र गठन भएका जिल्लाका गतिविधी हेर्ने हो भने क्रिकेट खोज्न टर्च बाल्नुपर्ने अवस्था छ । कास्कीकै कुरा गर्ने हो भने पनि एन्फा कास्कीमा विभिन्न २८ क्लवहरु दर्ता भै सकेका छन् । ति क्लवहरु आँफैमा क्रियाशिल पनि छन् । उनीहरुले फुटवलका प्रतियोगिताहरु आयोजना गर्ने देखि लिएर विभिन्न प्रतियोगिताहरुमा भाग लिंदै आएका छन् । क्रिकेटमा भने मात्रै चारवटा क्लवहरु छन् । ति क्लवहरुले पनि खासै प्रतियोगिता आयोजना गर्न सकेका छैनन् भने जिल्लामा प्रतियोगिताहरु पनि त्यति हुने गर्दैनन् । भौतिक पूर्वाधारको कुरा गर्न हो भने पनि नेपालमा क्रिकेट खेल्न लायक मैदानहरु त्यतिधेरै छैनन् । फुटवलका लागि भने जिल्ला जिल्लामा मैदान तयार पारिसकिएका छन् । प्रायोजकहरुपनि फुटवल भने पछि लगानी गर्न तत्पर देखिहाल्छन् । तर क्रिकेट भनेपछि अझैपनि मुख विगार्ने स्थिती देखिएको छ ।
ससर्ती क्रिकेट र फुटवललाई नियाल्ने हो भने आज अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा क्रिकेट सफल देखिएको छ । तर राष्ट्रिय रुपमा हेर्ने हो भने क्रिकेट फुटवल भन्दा धेरै पछाडी छ । यसका लागि क्रिकेटले जिल्ला जिल्लामा लगानी गर्न खाँचो देखिन्छ भने पूर्वाधार विकास र नयाँ खेलाडी उत्पादनका लागि जिल्ला जिल्लामा एकेडेमि सञ्चालन गर्न तर्फ जोड दिनुपर्ने देखिन्छ । व्यवसायिक रुपमा खेलाडीहरु कसरि सवल बन्न सक्छन, यसतर्फ पनि ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । माथिल्लो तहमा बलियो देखिएको क्रिकेटको जग बलियो छैन । जग बलियो भयो भने मात्र घर बलियो हुन्छ । राखेपले अहिले यो कुरालाई राम्ररी बुझेको छ । त्यसैले पनि राखेपले विद्यालयस्तरबाटै खेलकुद विकासको नीति अवलम्बन गरेको छ । क्रिकेटमा पनि जरैबाट विकास खोजिन आवश्यक छ । नत्र क्रिकेटमा अहिले पाएको सफलता लामो समयसम्म नरहन पनि सक्छ । यसतर्फ सरकार, राखेप, सम्वन्धित संघले बेलैमा ध्यान दिनुपर्छ । देशभत्रि फुटवलको संचरना कस्तो बनेको छ, यो भने क्रिकेटले सिक्नुपर्छ ।

Read More